Vùng đất mới với không gian phát triển rộng mở
Xã Xuân Lãnh được hình thành trên cơ sở sáp nhập xã Đa Lộc (trước đây) và xã Xuân Lãnh (cũ) theo Nghị quyết số 1660/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Từ ngày 01/7/2025, xã Xuân Lãnh mới chính thức đi vào hoạt động, cùng với việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Sự kiện này mở ra một giai đoạn phát triển mới, tạo nền tảng để Xuân Lãnh phát huy tiềm năng, lợi thế, xây dựng chính quyền tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, phục vụ Nhân dân ngày càng tốt hơn.
Sau sáp nhập, Xuân Lãnh có diện tích tự nhiên 174,65 km², với 4.336 hộ, 16.173 nhân khẩu (tính đến ngày 20/5/2026). Cơ cấu dân cư đa dạng với dân tộc Kinh chiếm đa số (10.521 người), cùng đồng bào các dân tộc thiểu số như Ba Na, Chăm H'Roi (5.652 người, chiếm tỷ lệ 35%).
Thực hiện chủ trương sắp xếp, tổ chức lại thôn theo hướng tinh gọn, xã Xuân Lãnh đã xây dựng và ban hành nghị quyết số 17/NQ-HĐND ngày 26/6/2026. Theo đó, từ 13 thôn trước đây, xã được sắp xếp còn 09 thôn, gồm: Lãnh Vân, Lãnh Trường, Hà Rai, Xí Thoại, Soi Nga, Da Dù, Thôn 1, Thôn Đa Lộc và Thôn 4. Việc sắp xếp góp phần tinh gọn đầu mối, nâng cao hiệu quả quản lý ở cơ sở, đồng thời tạo thuận lợi cho quy hoạch dân cư, đầu tư hạ tầng, bố trí thiết chế văn hóa - xã hội và phát huy nguồn lực cộng đồng, mở ra không gian phát triển mới cho Xuân Lãnh trong giai đoạn tiếp theo.
Hình ảnh: Trụ sở Đảng ủy – HĐND – UBND – UBMTTQVN xã Xuân Lãnh
Vị trí địa lý và những lợi thế từ điều kiện tự nhiên
Xuân Lãnh nằm ở vị trí có ý nghĩa quan trọng trong khu vực: phía Đông giáp xã Xuân Thọ, phía Tây giáp xã Phú Mỡ, phía Nam giáp xã Đồng Xuân và phía Bắc giáp xã Vân Canh, tỉnh Gia Lai (cũ). Địa hình Xuân Lãnh mang đặc trưng của vùng đồi núi thấp, là khu vực chuyển tiếp từ núi cao xuống các thung lũng, với độ cao trung bình từ 300 đến 700m.
Hệ thống đồi núi, thung lũng cùng mạng lưới sông, suối như Sông Long Ba, Sông Mun, Suối Cái, Suối Bùn … tạo nên cảnh quan tự nhiên đa dạng và là nguồn lực quan trọng cho phát triển nông nghiệp, lâm nghiệp.
Hình ảnh: Bản đồ địa giới xã Xuân Lãnh
Một trong những công trình có ý nghĩa quan trọng đối với sản xuất và đời sống của người dân là hồ chứa nước Kỳ Châu, được đầu tư hơn 100 tỷ đồng, có dung tích hữu ích khoảng 3,52 triệu m³ nước, hệ thống kênh chính dài gần 10 km, bảo đảm cấp nước tưới cho khoảng 200 ha lúa, 280 ha mía và góp phần cải thiện hệ sinh thái, kết hợp nuôi trồng thủy sản trên khoảng 80 ha mặt nước.
Hình ảnh: Toàn cảnh hồ chứa nước Kỳ Châu
Hình ảnh: Hồ Kỳ Châu
Xuân Lãnh cũng có nguồn tài nguyên rừng phong phú với các kiểu rừng tự nhiên và rừng trồng như rừng kín lá rộng, rừng rụng lá, rừng trồng keo, bạch đàn. Tài nguyên khoáng sản với quặng Fluorite tại khu vực núi Mái Nhà, đá granite tại khu vực Lãnh Tú - Đa Lộc là những lợi thế góp phần thúc đẩy phát triển công nghiệp khai thác, chế biến và vật liệu xây dựng phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương.
Vùng đất giàu truyền thống lịch sử, cách mạng
Không chỉ có lợi thế về điều kiện tự nhiên, Xuân Lãnh còn là vùng đất có bề dày lịch sử và truyền thống cách mạng. Theo tư liệu lịch sử, cư dân trên địa bàn Xuân Lãnh và Đa Lộc phần lớn định cư từ cuối thế kỷ XVI trở về sau. Cuối thế kỷ XVIII, tướng Bùi Thị Xuân của nghĩa quân Tây Sơn từng đưa quân đến đóng đồn tại Đất Đồn, thuộc khu vực Đa Lộc - Xuân Lãnh ngày nay. Cuối thế kỷ XIX, hưởng ứng phong trào Cần Vương, Nguyễn Hào Sự (Bá Sự) đã tập hợp đồng bào Kinh và đồng bào dân tộc thiểu số, xây dựng căn cứ tại khu vực Sân Sĩ (vùng Mò O), núi Hòn Ông, Suối Rẽ để rèn đúc vũ khí, chống thực dân Pháp.
Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, Xuân Lãnh và Đa Lộc là căn cứ hậu phương quan trọng. Hưởng ứng "Tuần lễ Vàng", Nhân dân địa phương đã đóng góp trên 2 tấn đồng (mâm, chiêng, vòng tay) cùng hàng chục lạng vàng để đúc đạn, nuôi quân; hàng nghìn lượt dân công tham gia vận chuyển lương thực, phục vụ chiến trường. Trong chiến dịch Át-lăng (1954), Nhân dân Xuân Lãnh đã thực hiện triệt để tiêu thổ kháng chiến, di dời kho tàng vũ khí, bệnh viện dã chiến lên Suối Cát, huy động hàng nghìn lực lượng dân công gùi cõng lương thực xuyên ngày đêm phục vụ tiền tuyến.
Bước vào cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, đồng bào Kinh, Ba Na, Chăm H'Roi tiếp tục phát huy truyền thống đoàn kết, bám đất, bám làng, nuôi giấu cán bộ, bảo vệ cơ sở cách mạng. Trong giai đoạn "Chiến tranh cục bộ" (1965-1968), Xuân Lãnh liên tiếp hứng chịu những cuộc hành quân, càn quét ác liệt; đồng bào vẫn một lòng hướng về cách mạng, bí mật cất giấu, vận chuyển lương thực, tiếp tế cho lực lượng du kích. Đúng 12 giờ 30 phút ngày 27/3/1975, trước sức tiến công thần tốc và mạnh mẽ của quân và dân ta, toàn bộ hệ thống phòng thủ của địch tại khu vực Đa Lộc - Xuân Lãnh hoàn toàn sụp đổ, Xuân Lãnh hoàn toàn được giải phóng - dấu mốc lịch sử quan trọng, mở ra thời kỳ hòa bình, thống nhất và xây dựng quê hương.
Những dấu ấn lịch sử ấy là tài sản tinh thần quý giá, góp phần hình thành bản lĩnh, ý chí đoàn kết và niềm tự hào của các thế hệ người dân Xuân Lãnh hôm nay.
Đậm đà bản sắc văn hóa các dân tộc
Xuân Lãnh là nơi cộng cư lâu đời của người Kinh và đồng bào Ba Na, Chăm H'Roi, tạo nên một cộng đồng dân cư đa dạng, giàu bản sắc và giàu truyền thống đoàn kết. Nổi bật trong kho tàng văn hóa địa phương là nghệ thuật trình diễn "Trống đôi, Cồng ba, Chiêng năm" của đồng bào Ba Na, Chăm H'Roi, được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2016. Tiếng trống, tiếng cồng, tiếng chiêng hiện diện trong lễ hội, lễ mừng lúa mới, lễ cúng bến nước, lễ bỏ mả và nhiều sinh hoạt cộng đồng khác, vừa thể hiện đời sống tinh thần phong phú, vừa là sợi dây gắn kết và trao truyền văn hóa qua các thế hệ.
Cùng với đó, nghề dệt thổ cẩm truyền thống tại thôn Xí Thoại, tồn tại từ năm 1945, là một giá trị văn hóa tiêu biểu, chứa đựng tri thức dân gian, quan niệm thẩm mỹ và dấu ấn đời sống của cộng đồng Ba Na. Năm 2023, làng nghề dệt thổ cẩm Xí Thoại được công nhận là làng nghề truyền thống; một số sản phẩm của làng nghề được công nhận đạt tiêu chuẩn OCOP 3 sao vào năm 2024. Các sản phẩm thổ cẩm ngày càng được đa dạng như: túi điện thoại, túi rút, khăn choàng cổ, túi đựng phụ kiện..., góp phần bảo tồn nghề truyền thống gắn với phát triển sinh kế, quảng bá văn hóa và nâng cao giá trị sản phẩm địa phương.
Cấp ủy, chính quyền địa phương luôn xác định bảo tồn bản sắc văn hóa phải gắn với nâng cao đời sống, phát triển kinh tế và xây dựng nông thôn mới; xem tiếng nói, phong tục, lễ hội, cồng chiêng, thổ cẩm là nguồn lực văn hóa để phát triển du lịch cộng đồng, quảng bá hình ảnh địa phương, tạo sinh kế và tăng thu nhập cho người dân.
Hình ảnh: Lễ hội Trống đôi - Cồng ba - Chiêng năm 
Hình ảnh: Nghệ nhân dệt thổ cẩm
Nông nghiệp, lâm nghiệp - nền tảng của kinh tế địa phương
Với diện tích đất nông nghiệp khoảng 11.153,85 ha, Xuân Lãnh có điều kiện thuận lợi phát triển nông nghiệp, lâm nghiệp và chăn nuôi. Lúa, mía, sắn là những cây trồng chủ lực, trong đó năng suất lúa đạt khoảng 53-58,57 tạ/ha, mía 70-80 tấn/ha. Cây ăn quả đang được mở rộng với các mô hình như: dừa xiêm, bưởi da xanh, na thái, vải thiều, chanh, mít thái, sầu riêng… từng bước đa dạng hóa sản phẩm và nâng cao hiệu quả sử dụng đất.
Kinh tế rừng phát triển với các loại cây chủ yếu như keo lai, keo tai tượng, bạch đàn, vừa tạo nguồn nguyên liệu cho chế biến lâm sản, vừa góp phần tăng thu nhập và bảo vệ môi trường. Chăn nuôi từng bước chuyển sang quy mô tập trung, sản xuất hàng hóa. Toàn xã hiện có 15 trang trại chăn nuôi heo, gà; 02 hộ gia đình chăn nuôi hưu sao lấy nhung; tổng đàn bò được duy trì ở mức hơn 2.200 con, trong đó tỷ lệ bò lai chiếm phần lớn.
Hình ảnh: Mô hình nuôi bò thương phẩm, bò sinh sản
Với sự đa dạng về cây trồng, vật nuôi và ngày càng nhiều mô hình sản xuất quy mô lớn, Xuân Lãnh đang từng bước chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang nông nghiệp hàng hóa, ứng dụng khoa học - kỹ thuật, gắn sản xuất với chế biến và tiêu thụ, góp phần nâng cao giá trị nông - lâm nghiệp, tạo việc làm và tăng thu nhập bền vững cho người dân.
Hình ảnh: Vườn mẫu trái cây của ông Võ Ngọc Sơn (thôn Đa Lộc)
Hình ảnh: Một số loại cây ăn trái tại vườn mẫu ông Võ Ngọc Sơn, thôn Đa Lộc
Hình ảnh: Dừa xiêm trên địa bàn thôn Đa Lộc
Công nghiệp, chế biến - động lực mới cho phát triển kinh tế
Bên cạnh thế mạnh về nông - lâm nghiệp, Xuân Lãnh có tiềm năng phát triển công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, khai thác - chế biến khoáng sản, đá xây dựng và chế biến nông - lâm sản. Đáng chú ý, Khu liên hợp chế biến lâm sản Bình Nam có công suất khoảng 200.000 tấn/năm, vốn đầu tư khoảng 183 tỷ đồng; Nhà máy chế biến sâu Fluorite có công suất khoảng 50.000 tấn/năm, vốn đầu tư khoảng 30,5 tỷ đồng, sản xuất tinh quặng có hàm lượng CaF₂ trên 98%; Mỏ đá Granite Thành Châu có sản lượng khai thác khoảng 5.000 m³ đá nguyên khối/năm, phục vụ chế tác và sản xuất vật liệu xây dựng.
Bên cạnh đó, một số doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, kinh doanh khác trên địa bàn đang góp phần đa dạng hóa các hoạt động kinh tế, nâng cao giá trị nguồn nguyên liệu, tạo thêm việc làm, mở rộng thị trường và từng bước hình thành chuỗi liên kết sản xuất - chế biến - tiêu thụ.
Hình ảnh: Công ty TNHH Đá Granite Thành Châu Phú Yên
Hạ tầng từng bước hoàn thiện
Hệ thống giao thông, điện, nước, viễn thông và các công trình thiết yếu trên địa bàn Xuân Lãnh từng bước được đầu tư, góp phần cải thiện diện mạo nông thôn, thúc đẩy sản xuất và nâng cao chất lượng cuộc sống Nhân dân. Quốc lộ 19C, tuyến ĐT 644 và tuyến đường sắt Bắc - Nam đi qua địa bàn tạo điều kiện kết nối Xuân Lãnh với các địa phương trong khu vực, phục vụ giao thương, vận chuyển hàng hóa và đi lại của người dân. Hệ thống điện lưới quốc gia 22KV đã phủ đến 100% các thôn, buôn; tỷ lệ hộ dân sử dụng nước sinh hoạt hợp vệ sinh đạt 100%.
Hình ảnh: Đường ĐT 644 (đoạn trước UBND xã Đa Lộc cũ, nay là trụ sở của Ban Chỉ huy Quân sự xã)
Đặc biệt, Xuân Lãnh đang được hưởng lợi từ Dự án Xây dựng cơ sở hạ tầng thích ứng với biến đổi khí hậu cho đồng bào dân tộc thiểu số (CRIEM), sử dụng vốn vay Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) và vốn đối ứng ngân sách nhà nước. Ngày 26/5/2026, gói thầu PY-CW01: Nâng cấp đường giao thông liên xã Xuân Lãnh - Phú Hải được triển khai, thời gian thực hiện dự kiến 600 ngày, giá trị khoảng 333,7 tỷ đồng; tổng mức đầu tư của dự án thành phần khoảng 911,47 tỷ đồng. Cùng với đó, Tiểu dự án xây dựng hệ thống cấp nước tập trung xã Xuân Lãnh thuộc CRIEM cũng đang được triển khai, hạng mục trạm xử lý, đường ống và cụm thu nước thô đã hoàn thành công tác bồi thường, bàn giao mặt bằng cho đơn vị thi công.
Hình ảnh: Công trình cấp nước tập trung xã Xuân Lãnh thuộc CRIEM đang thi công.
Giáo dục, y tế, an sinh xã hội: Lấy con người làm trung tâm phát triển
Phát triển kinh tế ở Xuân Lãnh luôn được đặt trong mối quan hệ hài hòa với phát triển văn hóa, giáo dục, y tế và bảo đảm an sinh xã hội. Địa bàn xã hiện có 01 trường mầm non, 01 trường tiểu học, 01 trường tiểu học và THCS và 01 trường THCS-THPT Chu Văn An; tỷ lệ học sinh tiểu học lên lớp đạt 97-100%. Cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương xác định giáo dục là nền tảng phát triển nguồn nhân lực, phấn đấu đến năm 2030 có 50% trường đạt chuẩn quốc gia, 100% trường lớp được kiên cố hóa, đẩy mạnh chuyển đổi số, học bạ số và ứng dụng công nghệ, AI trong giáo dục.
Công tác chăm sóc, bảo vệ sức khỏe Nhân dân được chú trọng với 01 trạm y tế và 01 điểm trạm tại thôn Đa Lộc; các chương trình tiêm chủng mở rộng, chăm sóc sức khỏe cộng đồng được triển khai thường xuyên, tỷ lệ trẻ em được tiêm chủng mở rộng đạt 100%. Xuân Lãnh phấn đấu 100% dân số tham gia BHYT trong năm 2026. Các bài thuốc nam cổ truyền vẫn được các già làng lưu giữ, kết hợp hiệu quả với Tây y trong chăm sóc sức khỏe Nhân dân, làm phong phú thêm giá trị văn hóa cộng đồng.
Đời sống văn hóa ở khu dân cư tiếp tục được quan tâm gắn với phong trào "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa"; tiêu biểu có thôn Xí Thoại - thôn văn hóa miền núi đầu tiên của tỉnh Phú Yên (cũ) được công nhận từ năm 2000. Đến năm 2030, địa phương phấn đấu 100% thôn đạt danh hiệu "Thôn văn hóa", trên 97% hộ đạt "Gia đình văn hóa".
Hình ảnh: Khám sức khỏe toàn dân ở Trạm y tế Xuân Lãnh và điểm trạm y tế Đa Lộc.
Xây dựng Đảng, chính quyền và chuyển đổi số
Sau sắp xếp đơn vị hành chính, Đảng bộ, chính quyền và hệ thống chính trị xã Xuân Lãnh từng bước được kiện toàn, hoạt động ổn định, hiệu lực, hiệu quả. Công tác xây dựng Đảng được chú trọng toàn diện; công tác tổ chức, cán bộ, kiểm tra, giám sát, bảo vệ chính trị nội bộ và nâng cao chất lượng sinh hoạt chi bộ được triển khai chặt chẽ. Tính đến ngày 30/7/2026, toàn Đảng bộ có 586 đảng viên; 100% đảng viên sử dụng Sổ tay đảng viên điện tử, đưa Xuân Lãnh vào nhóm 06/102 xã đạt tỷ lệ 100% theo đánh giá của tỉnh.
Công tác cải cách hành chính, khoa học - công nghệ và chuyển đổi số được đẩy mạnh theo Nghị quyết số 57-NQ/TW và Chương trình số 61-CTr/TU; xã đang hoàn thiện các điều kiện để triển khai 07 mô hình chuyển đổi số trong năm 2026. 100% cán bộ, công chức sử dụng chứng thư số và xử lý văn bản điện tử; 9 Tổ công nghệ số cộng đồng với 61 thành viên được duy trì hoạt động. Đến nay, 91,26% người dân có căn cước gắn chip, 86,5% đã kích hoạt VNeID.
Tại Trung tâm Phục vụ hành chính công, cải cách thủ tục hành chính đạt kết quả tích cực, tỷ lệ hồ sơ được giải quyết đúng và trước hạn đạt 98,5%, góp phần xây dựng nền hành chính công khai, hiện đại, gần dân, sát dân, phục vụ Nhân dân ngày càng tốt hơn.
Hình ảnh: Trung tâm phục vụ hành chính công xã Xuân Lãnh
Xuân Lãnh hôm nay và khát vọng phát triển
Từ một vùng đất giàu truyền thống cách mạng, được hun đúc qua những năm tháng đấu tranh kiên cường, Xuân Lãnh hôm nay đang bước vào một chặng đường phát triển mới với không gian rộng mở, nguồn lực đa dạng và khát vọng vươn lên mạnh mẽ. Trên nền tảng đó, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030 xác định rõ định hướng phát triển nhanh và bền vững: đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế, phát triển nông - lâm nghiệp theo hướng hàng hóa, phát triển kinh tế rừng gắn với bảo vệ tài nguyên; huy động các nguồn lực đầu tư kết cấu hạ tầng; đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số và cải cách hành chính; phát triển văn hóa gắn với du lịch, giảm nghèo bền vững, nâng cao đời sống Nhân dân, đồng thời giữ vững quốc phòng - an ninh và xây dựng hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh.
Đến năm 2030, xã phấn đấu tổng giá trị sản phẩm tăng bình quân 10%/năm, thu nhập bình quân đầu người tăng 30% so với năm 2025, tỷ lệ hộ nghèo đa chiều dưới 5% và đạt chuẩn xã nông thôn mới.
Phát huy truyền thống đoàn kết, ý chí tự lực, tự cường và những giá trị văn hóa được vun đắp qua nhiều thế hệ, Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân xã Xuân Lãnh đang từng bước tạo dựng diện mạo mới cho quê hương - một Xuân Lãnh năng động, giàu bản sắc, phát triển bền vững và ngày càng khởi sắc, xứng đáng với truyền thống của vùng đất cách mạng và khát vọng của các thế hệ hôm nay và mai sau.
